8. Трансформациялау коэффициенті дегеніміз не Трансформаторды номинальды мндері туралы тсініктеме берііз. Кернеу жне ток трансформаторлары
![]()
|
10. Трансформатордың жұмысшы режімі? Қысқаша тұйықталу режімі трансформаторларда қалай өтеді? Трансформатордың бос жүріс тәжірибесін не үшін жүргізеді? Қысқа тұйықталу режимі - оның шығыстары нөлдік кедергісі бар өткізгіштің көмегімен бір-біріне қосылған кездегі екі терминалды құрылғының күйі. Бұл режимде қайталама орам қысқа тұйықталған. Мұндай тәжірибені жүргізген кезде трансформатордың өзінің орамасындағы шығындардың шамасын анықтауға болады. Сондай-ақ, трансформатордың қысқа тұйықталу кернеуі екінші жабылған кезде орамаға қолданылуы керек кернеу екенін білу керек. Содан кейін номиналды ток соңғы орамда ағып бастайды. Трансформатордағы магниттік шығындар магниттік өткізгіштегі гистерезиске және құйынды токтарға негізделген, бос жүріс тәжірибесінен анықтайды, ол 1.19 суретте көрсетілген. ![]() 1.19 сурет - Трансформатордың бос жүріс тәжірибесінің сұлбасы Барлық жүктемлерде және бос жүрісте трансформатордағы магнит ағыны ![]() ![]() ![]() ![]() Бос жүрісте ![]() ![]() ![]() 11. Қуат. Трансформатордын п.ә.к-і және қуат коэффициенті Күштік трансформаторладың қуаты 10 кВА-ден 1 млн. кВА-ге дейін барады жəне мəндері стандартталған болады. Қуаты аз трансформаторлар негізінен əртүрлі тұрмыстық электрлік аспаптарда, радиотехникада жəне автоматикада қолданылады. Трансформатордың ПӘК Трансформатордың пайдалы әсер коэффициенті ![]() ![]() ![]() ![]() Күштік трансформаторларда пайдалы әсер коэффициенті ![]() Практикада трансформаторлардың ПӘК есептеуде қолданылатын формула: ![]() Үшфазалы трансформатордың жүктелу коэффициентін ескеріп ![]() және ![]() ![]() ![]() Бұл формуламен бірфазалы трансформатордың ПӘК анықтауға да пайдалануға болады. 12.Үш фазалы трансформаторлардың құрылысы. Үш фазалы трансформаторлар қалай дайындалады және олардың кіріс, шығыс ұштарын қалай белгілейді? Үшфазалы токты трансформациялағанда үш бірфазалы трансформатор немесе барлық үш фазға ортақ магнит өткізгіштегі үшфазалы трансформаторды пайдаланылады. Бірфазалы трансформатордың көмегімен үшфазалы токты трансформациялау тек энергожүйенің өте қуатты құрылғыларында қолданыс тапқан. Орта және үлкен қуаттағы емес құрылғылардағы үшфазалы токты трансформациялау үшфазалы трансформаторлардың көмегімен іске асырылады. Үшфазалы трансформатор (2.1) бірфазалы үш трансформатордың конструкциялық біріккен жалпы жүйесін көрсетеді. Үшөзекшелі магниттік өткізгіштің әр өзекшесінде бір фазаға қатысты бірінші және екінші орамалар орналасқан. Жоғарғы және төменгі кернеудегі орамалар бірдей жұлдызға жалғанған. Практикада басқа сұлбаны қолданылады, яғни жоғарғы кернеудің орамасы жұлдызша, ал төменгі кернеудегі орама ұшбұрыш жалғанады, ол 1.16 суретте көрсетілген. Трансформатордың орамасының жалғану сұлбасы бөлшекпен белгіленеді ![]() ![]() Үшфазалы трансформатордың сұлбасы 1.14 суретте көрсетілген оның 1, 2, 3 өзекшелерінде ![]() ![]() ![]() ![]() Үшфаздағы магниттік ағындардың қосындысы (магнитті тізбекке деген Кирхгофтың бірінші заңы бойынша) кез келген уақыт моментінде нөлге тең. Бұл үшфазалы трансформатордың магниттік өткізгішін үш өзекшелі болып орындалуына мүмкіндік береді. Үшфазалы трансформатордың орамаларын жұлдызға немесе ұшбұрышқа жалғағанда міндетті түрде бұл орамалардың басын және соңын білу қажет. Жоғарғы кернеудегі ораманың басын А, В, С әріптермен белгілену қабылданған ал сәйкес олардың соңғы ұштарын Х, Y, Z, У, төменгі кернеу орамасының басын а, в, с әріптерімен, ал соңдары – х, y, z белгіленеді. Бір өзекшеде орналасқан орамалардың ұштарын маркілеуде, яғни ЭҚК индукцияланған магниттік ағынымен, мысалы ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() 1.14 сурет - Үшфазалы трансформатор- 1.15 сурет - Трансформаторды дың құрылысы сығымдарын маркілеудегі дұрыс (а) және дұрыс емес (б) ЭҚК векторлары Үшфазалы трансформатордың әртүрлі өзекшелерінде орналасқан орамалардың ұштарын маркілеуде, өзара сәйкестік болуы қажет және барлық үш өзекшелерінде магнит ағындарының бағыты бірдей болуы қажет. Орындалған жағдайда үшөзекшелі магнит өткізгіштегі магнит ағындарының ![]() ![]() а – сұлба; б – векторлық диаграммасы. 1.16 сурет - Трансформатор орамасының ![]() 2.2 Үшфазалы трансформаторлардың жалғану топтары Магниттік өткізгіштің бір өзекшесінде орналасқан жоғарғы және төменгі кернеудегі орамаларында фаза бойынша сәйкес келетін ЭҚК индукцияланады. Жоғарғы және төменгі кернеулеріндегі (сызықты ЭҚК) бірдей ұштарына әсер етіп тұрған электр қозғаушы күштері, мысалға ЭҚК. ![]() ![]() ![]() Сызықты ЭҚК ![]() Бұл жолда кездесетін екі ЭҚК. ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() 1.17 суретте ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() а – сұлба; б – векторлық диаграмма. 1.17 сурет - ![]() Жоғарғы және төменгі кернеудегі ораманың сызықты бір реттегі ЭҚК арасындағы бұрышын трансформатордың топ жалғануы деп аталуымен анықтайды. Бұл бұрыштың шамасын шартты түрде санымен көрсету қабылданған, оған әр бірлікте 300 сәйкес келеді. 1.16 суреттегі сұлба бойынша ораманы жалғауда 11 (330:30=11) топқа, ал 1.17 суреттегі сұлбасы бойынша ораманың жалғауы 12 (360:30=12) топқа бөлеміз. Әртүрлі сұлбадағы орамалардың жалғануын қолдана отырып, әртүрлі топтағы жалғануларды алуға болады. Трансформаторларды эксплуатациялауда топтық жалғанулардың көп түрлілігі қолайсыз болып табылады. Сондықтан МЕМСТ. әр түрлі сұлбалардың және топ жалғанулардың санын үшпен шектейді: ![]() ![]() 12 және 11 сандары жалғану топтарын, ал индекс «0» трансформатордың қақпағына шығарылған нөлдік нүктесін көрсетеді. 2.3 Трансформатордың жүктемелік қабілеттілігі және ПӘК Трансформатордың номиналды параметрлері. Трансформатордың жұмысы орамаларда және магниттік өткізгіште жылу түрінде бөлінетін энергияның шығынымен жүреді. Трансформатордың орамаларындағы қуаттың шығыны ![]() ![]() Бұл шығындар трансформатордың жүктелу шамасына тәуелді. Трансформатордың болаттағы магниттік өткізгішіндегі қуаттардың шығыны ![]() ![]() ![]() Трансформатордағы жалпы шығындары ![]() ![]() Трансформатордың номинал қуаты киловольт ампермен (кВА) көрсетіледі, өйткені трансформатордағы шығын трансформаторға келіп тұрған тек токтың және кернеудің шамасына тәуелді. Тансформатордың номинал қуатын киловатпен көрсету мүмкін емес, өйткені трансформатормен беретін активті қуаты тағы да жүктеменің ![]() Номиналды кернеулер ![]() ![]() Үшфазалы токты трансформациялағанда үш бірфазалы трансформатор немесе барлық үш фазға ортақ магнит өткізгіштегі үшфазалы трансформаторды пайдаланылады. Бірфазалы трансформатордың көмегімен үшфазалы токты трансформациялау тек энергожүйенің өте қуатты құрылғыларында қолданыс тапқан. Орта және үлкен қуаттағы емес құрылғылардағы үшфазалы токты трансформациялау үшфазалы трансформаторлардың көмегімен іске асырылады. Үшфазалы трансформатор (2.1) бірфазалы үш трансформатордың конструкциялық біріккен жалпы жүйесін көрсетеді. Үшөзекшелі магниттік өткізгіштің әр өзекшесінде бір фазаға қатысты бірінші және екінші орамалар орналасқан. Жоғарғы және төменгі кернеудегі орамалар бірдей жұлдызға жалғанған. Практикада басқа сұлбаны қолданылады, яғни жоғарғы кернеудің орамасы жұлдызша, ал төменгі кернеудегі орама ұшбұрыш жалғанады, ол 1.16 суретте көрсетілген. Трансформатордың орамасының жалғану сұлбасы бөлшекпен белгіленеді ![]() ![]() Үшфазалы трансформатордың сұлбасы 1.14 суретте көрсетілген оның 1, 2, 3 өзекшелерінде ![]() ![]() ![]() ![]() Үшфаздағы магниттік ағындардың қосындысы (магнитті тізбекке деген Кирхгофтың бірінші заңы бойынша) кез келген уақыт моментінде нөлге тең. Бұл үшфазалы трансформатордың магниттік өткізгішін үш өзекшелі болып орындалуына мүмкіндік береді. Үшфазалы трансформатордың орамаларын жұлдызға немесе ұшбұрышқа жалғағанда міндетті түрде бұл орамалардың басын және соңын білу қажет. Жоғарғы кернеудегі ораманың басын А, В, С әріптермен белгілену қабылданған ал сәйкес олардың соңғы ұштарын Х, Y, Z, У, төменгі кернеу орамасының басын а, в, с әріптерімен, ал соңдары – х, y, z белгіленеді. Бір өзекшеде орналасқан орамалардың ұштарын маркілеуде, яғни ЭҚК индукцияланған магниттік ағынымен, мысалы ![]() ![]() ![]() ![]() Магниттік өткізгіштің бір өзекшесінде орналасқан жоғарғы және төменгі кернеудегі орамаларында фаза бойынша сәйкес келетін ЭҚК индукцияланады. Жоғарғы және төменгі кернеулеріндегі (сызықты ЭҚК) бірдей ұштарына әсер етіп тұрған электр қозғаушы күштері, мысалға ЭҚК. ![]() ![]() ![]() Сызықты ЭҚК ![]() Бұл жолда кездесетін екі ЭҚК. ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() 1.17 суретте ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() а – сұлба; б – векторлық диаграмма. 1.17 сурет - ![]() ![]() 1.14 сурет - Үшфазалы трансформатор- 1.15 сурет - Трансформаторды дың құрылысы сығымдарын маркілеудегі дұрыс (а) және дұрыс емес (б) ЭҚК векторлары Үшфазалы трансформатордың әртүрлі өзекшелерінде орналасқан орамалардың ұштарын маркілеуде, өзара сәйкестік болуы қажет және барлық үш өзекшелерінде магнит ағындарының бағыты бірдей болуы қажет. |